10 lutego Gmina wystąpiła do Prezesa Rady Ministrów o rozszerzenie zakresu działania Międzyresortowego Zespołu do spraw usuwania skutków i przeciwdziałania zagrożeniom związanym z występowaniem zapadlisk i podtopień na terenie gminy Trzebinia i w rejonie olkuskim o tematykę dotyczącą szkód górniczych w Gminie Goczałkowice-Zdrój.
Zespół został utworzony Zarządzeniem nr 36 Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 sierpnia 2025 r. (M. P. z 2025 r. poz. 780).
Wniosek Gminy dotyczył:
- wypracowywania propozycji działań, rekomendacji oraz rozwiązań, w tym prawno-organizacyjnych oraz technicznych, mających na celu usuwanie skutków i przeciwdziałanie zagrożeniom związanym z odziaływaniem eksploatacji górniczej na powierzchnię oraz występowaniem deformacji i zalewisk wywołanych bieżącą i historyczną działalnością podziemnego zakładu górniczego KWK „Silesia” na terenie gminy Goczałkowice-Zdrój,
- wypracowywania propozycji działań, rekomendacji oraz rozwiązań, w tym prawno-organizacyjnych dotyczących kompleksowego uregulowania odpowiedzialności za szkody górnicze, dostosowanych do aktualnych warunków społeczno-gospodarczych, w szczególności z uwzględnieniem odpowiedzialności w warunkach trwającego postępowania restrukturyzacyjnego, upadłości bądź likwidacji podziemnego zakładu górniczego, stanowiącego własność prywatną, w którym Skarb Państwa nie posiada udziałów (Przedsiębiorstwo Górnicze Silesia Sp. z o.o. z siedzibą w Czechowicach-Dziedzicach, aktualnie w restrukturyzacji).
Składając wniosek Gmina przedstawiła aktualną sytuację, w której znaleźli się: sama Gmina jako jednostka samorządu terytorialnego oraz jej Mieszkańcy, a bezpośrednio związaną z działalnością wydobywczą prowadzoną przez PG Silesia sp. z o.o. w restrukturyzacji w oparciu o koncesję nr 162/94 z dnia 26 sierpnia 1994 roku wraz z późniejszymi zmianami dotyczącej wydobywania węgla kamiennego ze złoża Kopalni Węgla Kamiennego „Silesia”.
W wystąpieniu podkreślono, że właściciele nieruchomości, którym na mocy art. 144 ust. 1 i 2 Prawa geologicznego i górniczego prawo własności zostało ograniczone, są aktualnie pozbawieni podstawowego prawa, jakim jest prawo do naprawienia szkody wywołanej ruchem zakładu górniczego. W konsekwencji mieszkańcy Gminy, właściciele nieruchomości, w tym podmioty gospodarcze, jak i sama Gmina, która jest właścicielem infrastruktury technicznej na terenie górniczym zostali skazani na długotrwałe, wieloletnie dochodzenia roszczeń przed sądem powszechnym, w tym również w sytuacji gdy szkody wymagają pilnego usunięcia, bądź co najmniej zabezpieczenia, lub też na długotrwałe oczekiwanie na przyjęcie układu w postępowaniu sanacyjnym połączone z rozłożeniem odszkodowania na raty oraz redukcją roszczeń.
Podniesiono również aspekt środowiskowy wskazując, że w odniesieniu do koncesji zezwalającej na wydobycie węgla kamiennego ze złoża „Silesia” nigdy nie przeprowadzono postępowania w sprawie oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko z udziałem społeczeństwa. Lokalnej społeczności nigdy nie umożliwiono wypowiedzenia się w kwestii rozpoznania wszelkich zagrożeń i uciążliwości zamierzonego przedsięwzięcia zaliczanego przecież do przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko. W związku z tym, nigdy przy udziale społeczeństwa nie określono wpływu planowanego przedsięwzięcia, czyli wydobycia węgla kamiennego ze złoża „Silesia” na środowisko, jak również warunków likwidacji lub minimalizacji stwierdzonych zagrożeń.
Skutki takiego podejścia zarówno dla środowiska, jak i dla właścicieli nieruchomości gruntowych są katastrofalne, co w najbardziej jaskrawy sposób ukazała powódź z września 2024 r. na terenie Gminy Goczałkowice-Zdrój.
W dalszej części wystąpienia Gmina zwróciła uwagę na niedostosowanie aktualnych przepisów do zmieniającej się rzeczywistości gospodarczej i przemian społeczno-gospodarczych w sektorze górnictwa, których ustawodawca wcześniej nie przewidywał i nie uregulował w Prawie geologicznym i górniczym.
Przyjęta przez Sejm w dniu 4 grudnia 2025 r. ustawa o zmianie ustawy o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1822) również nie odnosi się do tych zagadnień; reguluje jedynie przeprowadzenie procesu stopniowej likwidacji zakładów górniczych oraz wypłatę świadczeń socjalnych pracownikom likwidowanych zakładów górniczych, nie przewidując możliwości transformacji spółek węglowych. Ponadto nie uwzględnia faktu, że w sektorze górnictwa węgla kamiennego funkcjonują przedsiębiorstwa górnicze stanowiące własność podmiotów prywatnych, bez udziałów Skarbu Państwa.
Gmina podniosła również, że kwestii naprawy szkód powstałych wskutek działalności wydobywczej prowadzonej w warunkach trwającego postępowania sanacyjnego, w myśl konstytucyjnego prawa własności nie reguluje ani w/w ustawa znowelizowana w dniu 4 grudnia 2025r., ani Prawo geologiczne i górnicze. Żaden z tych aktów prawnych nie zawiera przepisów, które uwzględniałyby procesy transformacji przebiegające w oparciu o Prawo restrukturyzacyjne i nie zabezpiecza na te okoliczności interesów osób poszkodowanych ruchem zakładu górniczego, o których mowa w Prawie geologicznym i górniczym.
Jak wskazano w uzasadnieniu wniosku, Goczałkowice-Zdrój są dobitnym przykładem samorządu gminnego, który na co dzień ponosi negatywne skutki braku stosownych rozwiązań i regulacji ustawowych. Na koniec wystąpienia Gmina zadeklarowała gotowość współdziałania oraz aktywnego udziału przedstawiciela Gminy w pracach Zespołu, w toku analizowania i opracowania propozycji działań i rozwiązań, w tym prawno-organizacyjnych dotyczących kompleksowego uregulowania odpowiedzialności za szkody górnicze.
W dniu 13 lutego Kancelaria Prezesa Rady Ministrów skierowała pismo Gminy do Biura Ministra Energii i zobowiązała ten organ do udzielenia odpowiedzi Wójtowi Gminy.
Maria Ożarowska
